Những câu hỏi về tiêu chuẩn ISO 22000 thường gặp

Câu hỏi 1: ISO là gì?

ISO là tên viết tắt của International Organization for Standardization (Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế). Đây là tổ chức có vai trò xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp, được áp dụng trên phạm vi toàn cầu. Tính đến nay, ISO đã công bố hơn 22.000 tiêu chuẩn quốc tế cùng nhiều tài liệu hướng dẫn liên quan.

Câu hỏi 2: ISO 22000 là gì ?

ISO 22000 là bộ tiêu chuẩn do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) xây dựng và ban hành, quy định các yêu cầu đối với Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Hiện nay, ISO 22000 có hai phiên bản chính gồm:

• ISO 22000:2005
• ISO 22000:2018

Phiên bản mới nhất là phiên bản ISO 22000:2018 với nhiều cải tiến sửa đổi khác nhằm đáp ứng với những yêu cầu của thời đại và vấn đề đảm bảo an toàn thực phẩm ngày càng được nâng cao. 

Câu hỏi 3: ISO 22000:2018 dựa trên những nguyên tắc nào?

Nguyên tắc chính của ISO 22000 bao gồm:

• Trao đổi thông tin tương tác
• Quản lý toàn diện hệ thống
• Các chương trình tiên quyết
• Nguyên tắc HACCP về phân tích mối nguy và kiểm soát các điểm tới hạn

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn còn kế thừa các nguyên tắc quản lý chung của hệ thống tiêu chuẩn ISO, bao gồm:

• Tập trung vào khách hàng
• Vai trò lãnh đạo
• Sự tham gia của toàn thể nhân viên
• Tiếp cận theo quá trình
• Cải tiến liên tục
• Ra quyết định dựa trên bằng chứng
• Quản lý mối quan hệ hiệu quả

Câu hỏi 4: ISO 22000:2018 bao gồm những điều khoản nào?

Tiêu chuẩn ISO 22000:2018 (Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm) bao gồm 10 điều khoản chính, được xây dựng theo cấu trúc cấp cao (HLS) như các tiêu chuẩn ISO khác. Cụ thể như sau:

• Điều khoản 1: Phạm vi áp dụng
• Điều khoản 2: Tài liệu viện dẫn
• Điều khoản 3: Thuật ngữ và định nghĩa
• Điều khoản 4: Bối cảnh của tổ chức
• Điều khoản 5: Sự lãnh đạo
• Điều khoản 6: Hoạch định
• Điều khoản 7: Hỗ trợ
• Điều khoản 8: Thực hiện
• Điều khoản 9: Đánh giá kết quả 
• Điều khoản 10: Cải tiến

Với 10 điều khoản này của bộ tiêu chuẩn ISO 22000:2018 có thể áp dụng cho toàn bộ chuỗi thực phẩm, từ sản xuất, chế biến, vận chuyển đến phân phối và dịch vụ ăn uống. Nếu bạn muốn, tôi có thể giải thích chi tiết từng điều khoản hoặc tóm tắt theo dạng sơ đồ/bảng để dễ sử dụng cho đào tạo hoặc marketing.

Câu hỏi 5: Sự khác biệt giữa ISO 22000:2018 và ISO 22000:2005 là gì?

So với phiên bản ISO 22000:2005, tiêu chuẩn ISO 22000:2018 có nhiều điểm cải tiến và thay đổi quan trọng, nổi bật gồm:

• Thứ 1: ISO 22000:2018 tuân thủ cấu trúc bậc cao (High Level Structure – HLS), tương đồng với tiêu chuẩn ISO 9001:2015 về hệ thống quản lý chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp nhiều hệ thống quản lý trong doanh nghiệp.
• Thứ 2: ISO 22000:2018 áp dụng cách tiếp cận dựa trên rủi ro, tập trung vào việc nhận diện, phòng ngừa và xử lý các rủi ro hoặc cơ hội có thể ảnh hưởng đến hiệu lực của Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
• Thứ 3: chu trình PDCA trong ISO 22000:2018 được làm rõ hơn thông qua việc phân tách thành hai vòng PDCA riêng biệt nhưng có sự phối hợp chặt chẽ, bao gồm: một vòng cho hệ thống quản lý và một vòng cho việc áp dụng các nguyên tắc HACCP.
• Thứ 4: ISO 22000:2018 phân biệt rõ ràng các khái niệm cốt lõi trong kiểm soát an toàn thực phẩm, bao gồm: Điểm kiểm soát tới hạn (CCP), Chương trình tiên quyết hoạt động (oPRPs) và Chương trình tiên quyết (PRPs).

Câu hỏi 6: Những tổ chức nào có thể áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000?

Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn ISO 22000 thường bao gồm những đối tượng như sau:

• Cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm: Bao gồm các nhà máy chế biến nông sản, thủy sản, thực phẩm đóng gói, đồ uống, sữa, bánh kẹo…

• Doanh nghiệp nông nghiệp: Bao gồm các trang trại trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản.

• Đơn vị cung ứng nguyên liệu, phụ gia: Bao gồm nhà cung cấp nguyên liệu, gia vị, phụ gia, bao bì tiếp xúc thực phẩm.

• Đơn vị lưu kho, vận chuyển và logistics: kho lạnh, kho bảo quản, doanh nghiệp vận tải thực phẩm.

• Hệ thống phân phối và bán lẻ: siêu thị, cửa hàng thực phẩm, chợ đầu mối.

• Dịch vụ ăn uống: Bao gồm có nhà hàng, khách sạn, bếp ăn tập thể, suất ăn công nghiệp.

• Tổ chức hỗ trợ chuỗi thực phẩm: dịch vụ vệ sinh, diệt côn trùng, thiết bị và máy móc thực phẩm.

Theo đó, mọi đơn vị tham gia chuỗi thực phẩm — từ sản xuất nguyên liệu, chế biến, đóng gói, vận chuyển, lưu trữ, phân phối, bán lẻ đến nhà hàng, bếp ăn tập thể — đều có thể áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000, không phân biệt quy mô lớn hay nhỏ, cũng như lĩnh vực hoạt động cụ thể.

Câu hỏi 7: Vì sao tổ chức nên áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000:2018?

Các tổ chức nên triển khai ISO 22000:2018 bởi tiêu chuẩn này mang lại nhiều lợi ích thiết thực, cụ thể như sau:

• Thứ 1: giúp xây dựng và vận hành Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (FSMS) theo chuẩn mực quốc tế, góp phần đảm bảo an toàn thực phẩm một cách toàn diện và có hệ thống.
• Thứ 2: nâng cao khả năng kiểm soát và phòng ngừa rủi ro, qua đó giảm thiểu tối đa nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm trong suốt chuỗi cung ứng.
• Thứ 3: giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí phát sinh liên quan đến việc xử lý sự cố như ngộ độc thực phẩm, khiếu nại về chất lượng, thu hồi và tiêu hủy sản phẩm không phù hợp.
• Thứ 4: góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị thương hiệu, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.
• Thứ 5: giảm tần suất và mức độ kiểm tra từ các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm nhờ hệ thống kiểm soát được thiết lập chặt chẽ.
• Thứ 6: tăng cường niềm tin của khách hàng và đối tác kinh doanh, qua đó thúc đẩy mối quan hệ hợp tác lâu dài.
• Thứ 7: góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh và lợi nhuận của doanh nghiệp thông qua việc cải thiện năng suất, giảm lãng phí và rủi ro.
• Cuối cùng, mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường khắt khe và khó tính, đặc biệt là các thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao về an toàn thực phẩm.

Câu hỏi 8: Quy trình chứng nhận ISO 22000 được thực hiện như thế nào?

Quy trình chứng nhận ISO 22000 thường được triển khai theo các bước cơ bản sau:

• Bước 1: Tổ chức, doanh nghiệp đăng ký dịch vụ chứng nhận ISO 22000 với tổ chức chứng nhận có thẩm quyền.
• Bước 2: Ký kết hợp đồng chứng nhận và tiến hành chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho quá trình đánh giá.
• Bước 3: Thực hiện đánh giá giai đoạn 1 (Stage 1 Audit) nhằm xem xét mức độ sẵn sàng của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
• Bước 4: Thực hiện đánh giá giai đoạn 2 (Stage 2 Audit) để đánh giá việc áp dụng và hiệu lực của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm trong thực tế.
• Bước 5: Tổ chức chứng nhận tiến hành xét duyệt toàn bộ hồ sơ đánh giá ISO 22000.
• Bước 6: Cấp chứng chỉ ISO 22000 cho tổ chức đáp ứng đầy đủ yêu cầu, với thời hạn hiệu lực là 3 năm.
• Bước 7: Trong thời gian hiệu lực của chứng chỉ, tổ chức chứng nhận thực hiện đánh giá giám sát định kỳ (thông thường 2 lần trong vòng 3 năm).
• Bước 8: Thực hiện đánh giá tái chứng nhận khi chứng chỉ hết hạn nhằm duy trì hiệu lực chứng nhận ISO 22000.

Câu hỏi 9: Chứng chỉ ISO 22000 có hiệu lực trong bao lâu?

Theo quy định hiện hành, chứng chỉ ISO 22000 có thời hạn hiệu lực là 3 năm, với điều kiện tổ chức phải duy trì hiệu lực của Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và hoàn thành đầy đủ các đợt đánh giá giám sát định kỳ do tổ chức chứng nhận thực hiện trong suốt thời gian hiệu lực.

Câu hỏi 10: Tổ chức có thể đạt chứng nhận ISO 22000 mà không cần tư vấn không?

Về mặt lý thuyết, tổ chức hoàn toàn có thể tự nghiên cứu và triển khai tiêu chuẩn ISO 22000 mà không cần sử dụng dịch vụ tư vấn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc đạt chứng nhận sẽ gặp nhiều khó khăn nếu thiếu sự hỗ trợ từ các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp.

Nguyên nhân chủ yếu là do doanh nghiệp thường chưa quen với các yêu cầu của tiêu chuẩn, chưa nắm rõ nội dung và mức độ chi tiết của từng điều khoản, chưa xây dựng được kế hoạch triển khai phù hợp, cũng như chưa có kinh nghiệm lựa chọn và làm việc với tổ chức chứng nhận uy tín. Vì vậy, việc sử dụng dịch vụ tư vấn ISO 22000 được xem là cần thiết, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian triển khai, hạn chế sai sót và tăng khả năng đạt chứng nhận Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm một cách hiệu quả.

Hy vọng với những câu hỏi thường gặp về tiêu chuẩn ISO 22000 trên đây có thể giúp tổ chức, doanh nghiệp của bạn có được kiến thức tổng quan hơn về bộ tiêu chuẩn An toàn thực phẩm này.